>>
You're reading...
Công pháp quốc tế

Phần 5: Nguồn của luật quốc tế

Khi tìm hiểu về bất kỳ một hệ thống pháp lý nào thì một trong những vấn đề đầu tiên và cũng là một trong những vấn đề quan trọng nhất mà chúng ta phải tiếp cận đến đó là “Nguồn của luật”, và luật quốc tế cũng thế. Ngay từ ý nghĩa vốn có của từ “nguồn” chúng ta đã có thể nhận thấy tầm quan trọng đặc biệt của nó, vậy nguồn của luật quốc tế là gì? Trước khi đọc tiếp phần nội dung các bạn hãy thử tự trả lời câu hỏi này trước nhé😉

Nguồn của Luật quốc tế

Khái niệm:
Theo từ điển của Việt Nam, “Nguồn” có nghĩa là nơi mạch nước ngầm xuất hiện và bắt đầu chảy thành dòng nước; Vật hay nơi làm nảy sinh một vật khác hoặc một hiện tượng, một năng lượng; Điều làm nảy ra một tình cảm, một trạng thái (nguồn http://www.vdict.com). Thế nhưng “Nguồn của luật quốc tế” lại không hề mang ý nghĩa kiểu như “uống nước nhớ nguồn”, và chắc hẳn nguồn của luật không thể là nơi mà một cái gì đó xuất hiện và bắt đầu chảy thành nước =)

<Về mặt pháp lý, nguồn của luật quốc tế là hình thức chứa đựng các quy phạm pháp luật quốc tế>.

Các nguồn của luật quốc tế:
Cũng như hệ thống pháp luật quốc gia, những quy phạm của Luật quốc tế đến từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng việc xác định những nguồn đó là gì thì quả thật không hề dễ dàng, nhất là với một hệ thống pháp lý có rất nhiều “thiếu sót” (Cơ quan lập pháp toàn cầu? Cơ chế hành pháp thể hiện luật? Cấu trúc tòa án có thẩm quyền bắt buộc?) và hơn nữa tất cả những điều luật đều đến từ những hành động mà các bạn sẽ luôn luôn được nghe nhắc đi nhắc lại trong quá trình học, đó là: “thỏa thuận và tự nguyện“.
Nhưng may mắn thay, việc viện dẫn, áp dụng các loại nguồn của luật quốc tế đã được xác định bởi một văn bản cụ thể, rõ ràng, hay nói chính xác hơn là một điều luật trong Quy chế tòa án công lý quốc tế:
Khoản 1 Điều 38 chương II – Quy chế Tòa án công lý quốc tế:

1. Tòa án, với chức năng là giải quyết phù hợp với luật quốc tế các vụ tranh chấp được chuyển đến Tòa án, sẽ áp dụng:

a. Các điều ước quốc tế, chung hoặc riêng, đã quy định về những nguyên tắc được các bên đang tranh chấp thừa nhận;

b. Các tập quán quốc tế như những chứng cứ thực tiễn chung, được thừa nhận như những quy phạm pháp luật;

c. Nguyên tắc chung của luật được các quốc gia văn minh thừa nhận

d. Với những điều kiện nêu ở điều 59, các án lệ và các học thuyết của các chuyên gia có chuyên môn cao nhất về luật quốc tế của các quốc gia khác nhau được coi là phương tiện để xác định các qui phạm pháp luật.

 Chắc hẳn các bạn sẽ thắc mắc rằng tại sao điều 38 này không hề nhắc đến một chữ nào liên quan đến cụm từ “Nguồn của luật quốc tế” nhưng lại được công nhận như một tiền đề để xác định các loại nguồn của luật. Thực sự trong bối cảnh hiện nay, khi các quốc gia chưa thể thỏa thuận rõ ràng các “nguồn” của luật quốc tế là gì thì bản danh sách những vấn đề mà ICJ cần xem xét khi giải quyết một trường hợp cụ thể đã trở thành cơ sở cho mọi cuộc thảo luận về những nguyên tắc liên quan. Điều này cũng dễ hiểu, bởi một khi nguồn của luật quốc tế được xác định một cách rõ ràng, cụ thể thì chắc chắn các quy phạm pháp luật quốc tế cũng sẽ đạt được một sự ràng buộc mạnh mẽ và chặt chẽ hơn, nhưng điều này lại mâu thuẫn với “tính lỏng lẻo của luật quốc tế”, và với đặc tính “thỏa thuận – tự nguyện” vốn có của nó.
Quay lại với Quy chế tòa án công lý quốc tế, dựa vào Điều 38 chúng ta có thể thấy luật quốc tế có các loại nguồn khác nhau: Các điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, các nguyên tắc cơ bản của luật, các án lệ và các học thuyết của các luật gia nổi tiếng. Trong đó 2 nguồn chính, quan trọng và cơ bản nhất đó là các điều ước và các tập quán quốc tế. Thực tế tồn tại rất nhiều tranh cãi về Điều 38 này của ICJ mà nếu đề cập về nó ngay bây giờ thì có vẻ hơi quá chuyên sâu, chúng ta nhất định sẽ bàn tiếp về những tranh luận thú vị này ở các phần sau, có thể là ở phần Điều ước, phần Tập quán, hoặc thêm một bài viết chuyên sâu hơn nữa về Nguồn của luật quốc tế. Các bạn có thể tìm hiểu về chủ đề này ở trong cuốn “Các giới hạn của Luật quốc tế và cách tiếp cận bình đẳng giới” của 2 tác giả H.Charlesworth và C.Chinkin. Tuy nhiên có một đoạn trong cuốn sách này viết về Điều 38 mà tôi muốn trích ra cho các bạn ngay bây giờ đó là về vấn đề “các nguồn khác của luật quốc tế”, tác giả đã trình bày rằng:
“Danh mục truyền thống những nguồn của Luật quốc tế ở điều 38 đảm bảo sự kiểm soát của quốc gia đối với những gì được coi là luật, nhưng là một sự phản ánh không đầy đủ hiện thực của lập pháp quốc tế đương đại. Nhiều hình thức lập pháp quan trọng khác đã được xác định, ví dụ thông qua nghị quyết của các tổ chức quốc tế như Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, thực tiễn hoạt động của các tổ chức quốc tế và các bản quy tắc ứng xử quốc tế…”
Thực vậy, các loại nguồn của luật quốc tế hiện nay không chỉ giới hạn trong điều 38 của Quy chế tòa án công lý quốc tế mà đã được bổ sung và áp dụng trong việc xét xử các tranh chấp ở ICJ cũng như cơ sở để xác định các quy phạm pháp luật quốc tế như các nghị quyết của các tổ chức quốc tế, các hành vi pháp lý đơn phương của các quốc gia… Nhưng cũng phải thông cảm cho điều 38 bởi nó được soạn thảo từ tận hơn 70 năm trước😀

Phân loại các nguồn:
Vấn đề cuối cùng trong bài viết này mà tôi muốn đề cập đến đó là về việc phân chia/phân biệt các loại nguồn của luật quốc tế. Theo khoản 1 Điều 38 của Quy chế tòa án công lý quốc tế 1945 ta có thể xác định được có 2 loại nguồn của LQT: Nguồn cơ bản và nguồn bổ trợ:

–       Nguồn cơ bản là loại nguồn được hình thành từ sự thỏa thuận của các chủ thể luật quốc tế, trực tiếp chứa đựng các quy phạm pháp luật quốc tế, có giá trị ràng buộc đối với các chủ thể quan hệ pháp luật quốc tế, chủ yếu bao gồm điều ước quốc tế (nguồn thành văn) và tập quán quốc tế (nguồn bất thành văn).

–       Nguồn bổ trợ (hay phương tiện bổ trợ nguồn của luật quốc tế) là loại nguồn không trực tiếp chứa đựng các quy phạm pháp luật quốc tế, hầu như chỉ có ý nghĩa khuyến nghị đối với các chủ thể luật quốc tế, chúng bao gồm các phán quyết của Tòa án công lý quốc tế, các nguyên tắc pháp luật chung, nghị quyết của tổ chức quốc tế liên chính phủ, hành vi pháp lý đơn phương của các quốc gia, các học thuyết của các học giả danh tiếng về luật quốc tế.

Chúng ta có thể tham khảo cách phân chia các loại nguồn của Luật quốc tế được trích từ tài liệu bằng tiếng Pháp (http://fr.wikipedia.org/wiki/Droit_international_public#Les_sources_du_droit_international)

  • les sources non écrites que sont la coutume, les principes généraux du droit ainsi que l’équité
    [Những nguồn bất thành văn gồm tập quán, những nguyên tắc cơ bản của luật và công lý (công bằng)]
  • les sources écrites que sont les traités et les actes unilatéraux des États, des organisations internationales et des juridictions et tribunaux internationaux.
    [Những nguồn thành văn gồm các điều ước và những hành động đơn phương của các quốc gia, các tổ chức quốc tế và các cấp xét xử và tòa án quốc tế].
Louis

About Admin

Diễn đàn luật quốc tế Việt Nam - Forum International Law of Viet Nam

Thảo luận

21 thoughts on “Phần 5: Nguồn của luật quốc tế

  1. Ad ơi cho mình hỏi tẹo, cái quyển “Các giới hạn của Luật quốc tế và cách tiếp cận bình đẳng giới” tìm ở đâu vậy? VIết bằng tiếng gì nữa?

    Posted by Sugar | 06/10/2011, 7:55 sáng
  2. Thanks bài viết của bạn!
    Bạn post thêm 1 bài về vai trò của những hành động đơn phương của quốc gia trong nguồn của luật đc k? Cái này thấy lạ lạ mà tài liệu lại là tiếng Pháp :D!

    Posted by hanhlol | 06/10/2011, 11:07 chiều
  3. Cho mình hỏi 1 chút nhé🙂 Vậy qua bài viết này, bạn có thể giải thích giúp mình sự giống và khác nhau giữa điều ước quốc tế và tập quán quốc tế đc k? Cảm ơn bạn nhiều🙂

    Posted by mimoza2110 | 08/10/2011, 4:08 chiều
  4. BẠN ƠI MÌNH THẤY BÀI VIẾT CỦA BẠN RẤT HAY. MÌNH CÓ MỘT THẮC MẮC MUỐN HỎI, TẠI SAO NGHỊ QUYẾT ĐẠI HỘI ĐỒNG LIÊN HỢP QUỐC LẠI KHÔNG PHẢI LÀ MỘT NGUỐN CHÍNH THỨC, MÌNH BIẾT NÓ KHÔNG ĐƯỢC GHI NHẬN TRONG ĐIỀU 38 NHƯNG CÓ THỂ GIẢI THÍCH CHO MÌNH ĐC K?THANH BẠN NHIỀU NHA

    Posted by NGUYỄN THU THẢO | 09/10/2012, 9:25 sáng
    • Chào bạn,
      Cảm ơn bạn đã quan tâm đến blog của bọn mình🙂
      Về thắc mắc của bạn, theo ý kiến của mình thì có thể giải thích là, có rất nhiều trong số các Nghị quyết của Đại Hội đồng LHQ không đề cập đến quyền và nghĩa vụ của các quốc gia thành viên, vd các Nghị quyết mang tính hình thức như Nghị quyết về thời gian họp ĐHĐ, về cơ cấu tổ chức của ĐHĐ… Những nghị quyết này gần như không có vai trò gì trong luật quốc tế cả vì vậy không phải nguồn của LQT.
      Cũng có thể có cách giải thích khác, bọn mình sẽ tìm hiểu thêm để tiếp tục trao đổi với bạn nhé!
      Thân!

      Posted by Sugar | 23/10/2012, 11:03 chiều
  5. bài viết rất bổ ích ạ
    a có thể viết thêm, rõ hơn về các nguồn chính thức: tập quán quốc tế, điều ước quốc tế, nguyên tắc chung; và nguồn bổ trợ ko ạ
    tập quán quốc tế với điều ước quốc tế có ji giống và khác nhau vậy ạ??
    sorry a vì e hỏi quá nhiều

    Posted by comuathu | 05/01/2013, 7:52 chiều
    • Chào bạn, mình xin lỗi vì trả lời bạn hơi chậm. Về câu hỏi thứ nhất thì mình xin cáo lỗi bạn một lần nữa vì hiện tại bọn mình đang khá bận nên chưa có thời gian nghiên cứu và viết bài cụ thể về từng loại nguồn riêng biệt này. Còn về câu hỏi thứ 2, có thể có câu trả lời ngắn gọn cho bạn như sau:
      Về hình thức biểu hiện: Điều ước quốc tế luôn ở dạng văn bản và luôn tồn tại trong một số văn kiện nhất định (vd: Công ước Luật Biển của LHQ năm 1982) còn tập quán quốc tế thì không nhất thiết phải dưới dạng văn bản mà được xác định bởi 2 yếu tố cấu thành là thực tiễn quốc gia (hành động nhất quán của các quốc gia) và opinio juris (thái độ của các quốc gia khi thực hiện hành vi đó là coi nó như luật và bắt buộc).
      Về hiệu lực: điều ước quốc tế chỉ có hiệu lực với các quốc gia ký kết, không áp dụng đối với quốc gia thứ 3. Tập quán quốc tế có hiệu lực chung, chỉ không áp dụng với 1 số trường hợp ngoại lệ (vd như khi 1 quốc gia phản đối liên tục 1 tập quán ĐANG hình thành).
      Tập quán quốc tế và điều ước quốc tế có vai trò bổ sung cho nhau trong hệ thống luật quốc tế nói chung, không cái nào có hiệu lực cao hơn cái nào.
      Trên đây là những điểm cơ bản nhất, hy vọng giải đáp cho bạn được phần nào.
      Chúc bạn vui🙂

      Posted by Sugar | 17/01/2013, 10:44 chiều
  6. add tư vấn giúp em 1 chút nhé😀
    VD: nếu có sự tranh chấp về vùng biển do Quốc gia A và Quốc gia B được đưa ra ICJ.
    bên A viện dẫn đưa ra 1 số nguồn bổ trợ: 1 số phán quyết trước đây cảu ICJ và học thuyết Shigeru Oda để trực tiếp giải quyết tranh chấp này.
    bên B lại cho rằng đó ko phải nguồn cơ bản nên ko thể áp dụng trực tiếp để điều chỉnh giữa 2 quốc gia.
    ? QHe PLuat nao dc phát sinh ở tình huống này và ICJ có thể AD các phán quyết trước đây của ICJ và học thuyết
    Oda để điều chỉnh giữa 2 quốc gia ko? vì sao?
    Thanks add nhiều ạ !!!

    Posted by viết Thạch | 22/02/2013, 12:28 sáng
    • Chào bạn,

      Về tình huống bạn vừa nêu thì theo mình, việc tòa ICJ có áp dụng các phán quyết trước đây của mình theo như bên A viện dẫn hay không còn tùy thuộc vào việc bên A viện dẫn các nguồn đó có hợp lý, phù hợp và bảo vệ lập luận của mình hay không. Không có câu trả lời chắc chắn cho tình huống này.

      Trên thực tế, việc một bên vận dụng các nguồn như phán quyết trước đây của tòa án hay ý kiến học giả rất phổ biến, mặc dù đây không phải nguồn chính thức. Vì thế, việc bên B bảo rằng đó không phải nguồn chính thức nên không áp dụng nghe có vẻ hơi… buồn cười – đây là tình huống tự bạn giả định phải không?

      Bạn cứ tìm các bản tranh tụng (memorandum) của các bên kiện nhau gửi tới tòa án sẽ thấy họ thường xuyên trích các phán quyết trước và ý kiến học giả. Nếu bạn không tìm được nhưng muốn tham khảo thì bạn có thể email cho mình: nguyenthuygiang@rocketmail.com, mình sẽ gửi cho bạn 1, 2 bản để bạn tham khảo🙂

      Posted by Sugar | 26/02/2013, 2:58 chiều
  7. Bài viết rất hay ạ, mình có 1 cấu hỏi là thực trạng của nguồn pháp luật quốc tế hiện nay như thế nào, và có hạn chế gì k ạ?

    Posted by yến nguyễn | 27/08/2016, 5:38 chiều

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: Điều ước quốc tế « International Law - 24/10/2011

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: